Хүний эрхийн Үндэсний Комисс


2000 оны 12 дугаар сарын 7-ны өдөр Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын тухай хууль батлагдсанаар Монгол Улсын Хүний эрхийн Үндэсний Комиссын ажиллах эрх зүйн орчин бүрдсэн билээ. Хууль 6 бүлэг, 26 зүйлтэй бөгөөд Комисс, түүний гишүүний бүрэн эрх, үйл ажиллагааны зарчим, бүтэц, бүрэлдэхүүн, зохион байгуулалт, хүний эрх, эрх чөлөөг аж ахуйн нэгж, байгууллага, албан тушаалтан, хувь хүн зөрчсөн гэж үзвэл Комисст гомдол гаргах, шийдвэрлэх журмыг зохицуулдаг. Ийнхүү 2001 онд Монгол Улсад Парисын зарчмуудад нийцсэн Хүний эрхийн Үндэсний Байгууллага байгуулагдсан билээ.


Бүтээлийн тоо: 26

Бүтээлүүдийг үзсэн: 3468

Бүтээлүүдийг татаж авсан: 148

Бүтээлүүд

Бүтээлийн нэр Бүтээлийн төрөл Үнэ Огноо
1 Хүний эрх сэтгүүл 2007/1 Илтгэл, өгүүлэл, эссэ Үнэгүй 2019-05-12 Олон улсын гэрээ, хэлэлцээрийг шүүх, хуулийн практикт хэрэглэх, Усаар хангагдах эрх, Даяаршил ба хүний эрх, Хүний Эрх ба Боловсрол, Хүүхдийн сурч боловсрох эрх, Мэдээллийн эрх, эрх чөлөө, Парламентын гишүүний “Иммунитет-Индемнитет” эрх, Монгол улс дахь шашин шүтэх эс шүтэх эрх чөлөө
2 Хүний эрх сэтгүүл 2006/4 Илтгэл, өгүүлэл, эссэ Үнэгүй 2019-05-12 Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн эрх, Эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрх
3 Хүний эрх сэтгүүл 2006/3 Илтгэл, өгүүлэл, эссэ Үнэгүй 2019-05-12 Эмэгтэйчүүдийн улс төрийн эрх, Жендэрийн хандлага, Нөхөн үржихүйн эрх хүний эрх, Ядуурал ба эмэгтэйчүүдийн хүний эрх, • Эмэгтэйчүүдийн эсрэг ялгаварлан гадуурхалт: хөдөлмөрийн зах зээл дэх гажуудал, Ажлын байран дахь бэлгийн дарамт, Соёл уламжлал: эмэгтэйчүүдийн хүний эрх, Амьдрах эрхгүй хүмүүс: Монголын ардчилал, хөгжлийн явц дахь лесбиян, гей, бисексуал, трансжендер (ЛГБТ) хүмүүсийн хүний эрх
4 Хүний эрх сэтгүүл 2006/2 Илтгэл, өгүүлэл, эссэ Үнэгүй 2019-05-12 Монгод улс дахь эдийн засаг, нийгэм соёлын эрхийн хэрэгжилт, Хүний эрх ба хүнийг хил дамнуулан худалдаалах гэмт хэргийн тухай, улсын бүрэн эрхт байдал, Ерөнхий боловсорлын сургуулийн хүний эрхийн сургалт, Оршин суух газраа сонгох эрх, түүний эрх зүйн үндсийг шинэтгэх асуудал,Хурдан морины уралдааны явц дахь хүүхдийн эрхийн нөхцөл байдал, анхаарах асуудал
5 Хүний эрх сэтгүүл 2006/1 Илтгэл, өгүүлэл, эссэ Үнэгүй 2019-05-12 Эрүүдэн шүүх хэрцгий, хүнлэг бусаар хүний нэр төрийг доромжлон харьцаж, шийтгэхийн эсрэг
6 Хүний эрх сэтгүүл 2005/4 Илтгэл, өгүүлэл, эссэ Үнэгүй 2019-04-10 Эвлэлдэн нэгдэх эрх ба ажил олгогчид Үлдвэрчний Эвлэлийн байгууллагын хамтын ажиллагааны эрх зүйн зохицуулалт, Цагдан хорих ажиллагаа ба хүний эрх, Сонгуулийн төв байгууллага ба түүний ерөнхий загварууд, Захиргааны хэргийн шүүх-хүний эрх, Захиргааны хэргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргах эрх, Хүний эрхээр мэтгэлцэхүй: Хүний эрх түгээмэл шинжтэй юу?, Зохигчийн эрхийн хамгаалалт
7 Хүний эрх сэтгүүл 2005/3 Гарын авлага, арга зүй, аргачлал Үнэгүй 2019-04-10 ХДХВ/ДОХ ба хүний эрхийн асуудлууд, Хүний эрхийн олон улсын гэрээ, конвенцийг хэрэгжүүлэх зарим асуудал, Хууль тогтоомж ба хүний эрх, Хүний эрхэд суурилсан хөгжлийн хандлага, Цөөнхийн эрх ба цаатан иргэдийн эрхийн тухай зарим асуудал, Цөөнх болох цаатан иргэдийн соёлын эрхийн хэрэгжилт, Цагдаагийн хэрэг бүртгэлт ба хүний эрх, Хэрэг бүртгэх ажлын өнөөгийн байдал, цаашдын зорилт
8 Хүний эрх сэтгүүл 2005/2 Гарын авлага, арга зүй, аргачлал Үнэгүй 2019-04-10 Зохистой аюулгүй хоол хүнсээр жигд, хүртээмжтэйхангагдах эрх, Хууль бусаар баривчлагдсан, цагдан хоригдсон шийтгэгдсэн хохирогчийн эрхийн асуудал, Нутгийн удирдлагын байгууллагын шийдвэр ба бизнес эрхлэгчдийн эрх ашиг, Эрүүгийн хэргийг нотлох ажиллагаанд хүний эрх, эрх чөлөөг дээдлэх зарчмыг хангахад анхаарах асуудал, Хүний эрх ба эрүүгийн байцаан шийтгэх ажиллагаан дахь таслан сэргийлэх арга хэмжээ
9 Хүний эрх сэтгүүл 2005/1 Гарын авлага, арга зүй, аргачлал Үнэгүй 2019-04-10 Сонгох, сонгогдох эрхийн хэрэгжилт, Эрүү шүүлтээс хамгаалах нь төрийн үүрэг, Зохистой аюулгүй хоол хүнсээр жигд, хүртээмжтэй хангагдах эрх, Сэжигтэн яллагдагчийн эрхийг баталгаатай хангах зарим асуудал Үндэстний цөөнхийн эрх: Цаатан, Шүүн таслах ажиллагаан дахь мэтгэлцэх зарчим ба хүний эрх, эрх чөлөө Өмчийн эрхийн хөгжлийн эрх зүйн орчин, өмчийн эрхийн зарим эгзэгтэй асуудал, Хүний экологийн эрх ба агаарын бохирдол, Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар хүний нэр төрийг доромжлон харьцах, шийтгэхийг хориглох олон нийтийн нээлттэй хэлэлцүүлэг, хяналт шалгалт явуулах удирдамж, Эмнести Интернэшнл Байгууллага
10 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ 17 ДАХЬ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-10 Эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрх: байгаль орчны хууль тогтоомжийн хэрэгжилт ба иргэдийн оролцоо, Нийслэлийн хот төлөвлөлттэй холбоотой хүний эрхийн зарим асуудал, хохирол нөхөн төлүүлэх эрхийн хэрэгжилтийн зарим асуудал, Хилийн боомтод ажиллаж буй мэргэжлийн хяналтын байгууллагын албан хаагчдын хөдөлмөрлөх эрхийн зарим асуудал, Нэгдсэн үндэстний байгууллагын хүний эрхийн зөвлөлөөс өгсөн зөвлөмжүүдийн хэрэгжилт
11 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ 16 ДАХЬ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-10 Хүүхдийн эрхийн хэрэгжилтийн зарим асуудал, Хөдөлмөрлөх эрхийн хэрэгжилтийн зарим асуудал, Цэргийн алба хаагч, ажилтнуудын хөдөлмөрлөх эрхийн зарим асуудал, Эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийн хэрэгжилт, Жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангах тухай хуулийг хэрэгжүүлэх талаар төрийн холбогдох байгууллагын үйл ажиллагааны төлөв байдал
12 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ 15 ДАХЬ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-10 Эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийн хэрэгжилт, Цагдан хоригдож буй сэжигтэн, яллагдагч, шүүгдэгчийн хууль зүйн туслалцаа авах эрхийн хэрэгжилт, Ахмад настны эрхийн хэрэгжилт, Шүүхийн Шийдвэр Гүйцэтгэх Байгууллагын албан хаагчдын хөдөлмөрлөх эрхийн хэрэгжилт
13 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ 14 ДЭХ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-10 Эрүү шүүлтээс ангид байх эрх, хүний эрхийн хамгаалагчийн эрх, хүний эрхийн боловсрол, зарим эрхийн хэрэгжилт
14 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ 13 ДАХЬ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-10 Хөдөлмөрлөх эрхийн зарим асуудал, Гэр бүлийн хүчирхийллээс үүдэлтэй эмэгтэйчүүд, хүүхдийн эрхийн зарим асуудал, Эрүү шүүлтээс ангид байх эрхийн хэрэгжилт, Хөдөлмөрийн харилцаан дахь жендэрийн тэгш байдлын зарим асуудал
15 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ 12 ДАХЬ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-10 Уул уурхай ба хүний эрх, Хүүхдийн зарим эрхийн асуудал, Монгол Улс дахь ЛГБТ хүмүүсийн хүний эрхийн нөхцөл байдал, Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын хүний эрхийн байгууллагуудаас Монгол Улсад өгсөн зөвлөмжийн хэрэгжилт
16 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ ХҮНИЙ ЭРХИЙН ҮНДЭСНИЙ КОМИССЫН 11 ДЭХ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-10 хорих байгууллага ба хүний эрх, Хоригдогсдын эрхийг хамгаалсан олон улсын гэрээ, Хорих байрны стандарт ба сэжигтэн, яллагдагч, ялтны эрх
17 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ ХҮНИЙ ЭРХИЙН ҮНДЭСНИЙ КОМИССЫН 10 ДАХЬ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-01 амьд явах, халдашгүй дархан байх, хууль шүүхийн өмнө эрх тэгш байх эрх зэрэг хүний салшгүй эрх; төрийн үйл хэрэгт оролцох, үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, тайван жагсаал цуглаан зохион байгуулах зэрэг улс төрийн эрх; хөдөлмөрлөх, үйлдвэрчний эвлэлд эвлэлдэн нэгдэх, нийгмийн халамж хамгаалалд хамрагдах зэрэг эдийн засгийн эрх; үндэстний цөөнх, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд, хүүхэд, ахмад настан зэрэг бүлгийн эрх
18 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ ИЛТГЭЛ 2009 Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-04-01 Соёл, зан заншлаа хадгалан үлдээх, өвлүүлэх эрхийн хэрэгжилт, Шашин шүтэх, шашны зан үйлээ үйлдэх эрхийн хэрэгжилт, Үндэстний цөөнхийн эх хэлээрээ сурч боловсрох, харилцах, мэдээлэл авах эрхийн хэрэгжилт, Эх хэлээрээ харилцах, шүүн таслах ажиллагаанд оролцох эрхийн хэрэгжилт, Улс төрийн эрхийн хэрэгжилт, Үндэстний цөөнхийн иргэний харьяалалтай холбоотой зарим асуудлууд, үндэстний цөөнхийн эрхийн хэрэгжилт, Цаатан иргэдийн амьжиргааны өнөөгийн дүр төрх, Төрийн бус байгууллага болон олон улсын байгууллага, хувь хүмүүсээс авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээ, Өөрийн соёл иргэншлээ хадгалан үлдэх эрх, Өөрийн шашин шүтэх эрх, Төрөлх хэлээрээ ярих эрх, Эдийн засаг нийгэм, соёлын эрхийн хэрэгжилт, Үндэстний цөөнхийн сурч боловсрох эрх, Эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эмнэлгийн тусламж авах эрх, Улс төрийн болон хувийн эрх
19 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ ИЛТГЭЛ 2008 Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-03-26 Жагсаал, цуглааныг зохицуулсан хууль, эрх зүйн акт, Нийтийн эмх замбараагүй байдал болон түүнийг таслан зогсоох, хэргийг мөрдөн шалгах, шийдвэрлэх ажиллагаанд хийсэн дүгнэлт, Хүн, ялангуяа эмэгтэйчүүд, хүүхэд худалдаалахаас урьдчилан сэргийлэх, таслан зогсоох, шийтгэх тухай олон улсын гэрээ, конвенц ба үндэсний хууль тогтоомж, Хүн худалдаалах гэмт хэргийн илрэлүүд, Хүн, ялангуяа эмэгтэйчүүд, хүүхэд худалдаалахаас урьдчилан сэргийлэхэд нөлөөлж буй хүчин зүйлсүүд, Хохирогч хамгааллын байдал, Гадаадын иргэдтэй гэрлэсэн эмэгтэйчүүдийн байдал, Гадаадын иргэнд Монгол Улсын харьяат хүүхэд үрчлүүлж буй байдал, Хүүхдийг бэлгийн мөлжлөгт болон садар самуунд ашиглахыг хориглосон хууль тогтоомж, түүний хэрэгжилтийн талаар, Садар самуун явдалтай тэмцэх тухай хуулийн зохицуулалтын талаар
20 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ТУХАЙ ИЛТГЭЛ 2007 Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-03-26 Цэргийн албан хаагчдын эрхийн хэрэг жилтийн төлөв байдал, Дүрмийн бус харьцаа, түүний үр дагавар Цэргийн албан хаагчдад оногдуулж буй сахилгын шийтгэлийн талаар, Цэргийн албан хаагчдын орон байр, ахуй нөхцөл, Цэргийн албан хаагчдын хоол хүнс, хувцасны хангалт, Эмнэлгийн үйлчилгээ, эм бүтээгдэхүүний хангалт, Цэргийн албан хаагчийн тэтгэвэр, тэтгэмж, нийгмийн хамгааллын асуудал, Цэргийн байгууллагад ажиллаж буй энгийн ажиллагсдын хөдөлмөрлөх эрх, Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийг хангах, хамгаалах эрх зүйн орчин, Хөгжлийн бэрхшээлтэй хүний эрхийн талаарх статистик, Алагчлалаас ангид байх эрхийн хэрэгжилт, Нийгмийн халамж, хамгаалал хүртэх эрхийн хэрэгжилт, Эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эмнэлгийн тусламж авах эрхийн хэрэгжилт, Сурч боловсрох эрхийн хэрэгжилт, Хөдөлмөрлөх эрхийн хэрэгжилт, Сэтгэцийн өвчтэй хүмүүсийн эрхийн хэрэгжилт, Монгол улс дахь хҮний эрхийн боло всролын өнөөгийн байдал, Хүний эрхийн боловсролын талаарх дэлхий нийтийн чиг хандлага, Хүний эрхийн боловсролын талаарх Монгол Улсын хууль тогтоомж, төрийн бодлого, Хүний эрхийн боловсролын хэрэгцээ, шаардлага, Албан боловсролын тогтолцоон дахь хүний эрхийн боловсрол, Албан бус боловсролын тогтолцоон дахь хүний эрхийн боловсрол,
21 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ 2007 ОНЫ БАЙДЛЫН ТАЛААРХ ИЛТГЭЛ Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-03-26 Үндсэн хуулиар баталгаажсан эрх, Хүний эрхийн талаарх гэрээний тайлагналтын байдал, Хүүхдийн хөдөлмөрийн тэвчишгүй хэлбэрүүд, Хохирогчийн эрхийн хэрэгжилт, Монгол иргэдийн эрхийн хэрэгжилт, “Эмэгтэйчүүдийн эрх” олон улсын хэм хэмжээ, үндэсний хууль тогтоомжийн харьцуулсан судалгаа, Хүрээлэн буй орчин ба нийтийн эрх
22 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ТУХАЙ ИЛТГЭЛ 2006 Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-03-26 Эрүүдэн шүүхийг хориглосон олон улсын гэрээ, конвенци ба үндэсний хууль тогтоомж, Эрүүдэн шүүх болон бусад хэлбэрээр хэрцгий, хүнлэг бусаар харьцах, шийтгэхийн илрэлүүд, Баривчлах, урьдчилан хорих байрны нөхцөл эрүү шүүлттэй холбогдох нь, Эрүүдэн шүүх болон хэрцгий, хүнлэг бусаар харьцах, шийтгэхээс урьдчилан сэргийлэхэд нөлөөлөх хүчин зүйлс
23 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ТУХАЙ ИЛТГЭЛ 2005 Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-03-20 Бүх нийтийн байх зарчим, Тэгш байдлын зарчим, Чөлөөтэй байх зарчим, Саналаа нууцаар гаргах зарчим
24 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ТУХАЙ ИЛТГЭЛ 2004 Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-03-20 Тайван жагсаал, цуглаан хийх эрх чөлөөний төлөв байдал, Газар эзэмших, өмчлөх эрхийн төлөв байдал, Эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах, орчны бохирдол, байгалийн тэнцэл алдагдахаас хамгаалуулах эрхийн төлөв байдал, Бусдын хууль бусаар учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлэх эрхийн хэрэгжилтийн талаар, Уул уурхайн салбарт ажиллагсдийн эрхийн төлөв байдал, Үндэсний цөөнхийн эрхийн төлөв байдал, Эмзэг бүлгийн иргэдийн нийгмийн хамгаалал, хуульд заасан тохиолдолд эд, мөнгөний тусламж авах эрхийн төлөв байдал, Хөдөлмөр эрхлэлтэд ялгаварлан гадуурхахгүй байх зарчмын хэрэгжилтийн төлөв байдал,
25 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ, ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ ТУХАЙ ИЛТГЭЛ 2003 Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-03-20 Нийгмийн эмзэг бүлгийн эрхийн төлөв байдал, Хүүхдийн эрхийн төлөв байдал, тахир дутуу хүний эрхийн төлөв байдал, Нэн ядуу иргэдийн эрхийн төлөв байдал, Зарим эрхийн хэрэгжилтийн байдал, Эрүүл мэндээ хамгаалуулах, эмнэлгийн тусламж авах эрхийн хэрэгжилт, хөдөлмөрийн хууль тогтоомжид заасан эрхийн хэрэгжилт хүний эрхийн өнөөгийн анхаарал татаж буй зарим асуудал, Хуулийн зарим байгууллагын үйл ажиллагаа ба хүний эрх, Эрүүгийн байцаан шийтгэх ажиллагаа ба хүний эрх, Хууль тогтоомж ба хүний эрх, Хүний эрхийн олон улсын гэрээний хэрэгжилт, Яам, газруудын нийтээр дагаж мөрдөх тушаал, шийдвэр ба хүний эрх, Төрийн байгууллагын албан хаагчдын ажлыг дүгнэх журам, шалгуур үзүүлэлтүүд, Төлбөр хураамж ба хүний эрх, Авилгал ба хүний эрх, Эмэгтэйчүүдийг хил дамжуулан худалдах гэмт хэрэг, Гадаадад хөдөлмөр эрхлэгч иргэдийн эрхийн төлөв байдал
26 МОНГОЛ УЛС ДАХЬ ХҮНИЙ ЭРХ , ЭРХ ЧӨЛӨӨНИЙ БАЙДЛЫН ТУХАЙ ИЛТГЭЛ 2002 Нэг сэдэвт бүтээл Үнэгүй 2019-03-20 Амьд явах эрх, Халдашгүй чөлөөтэй байх эрх, Шүүхэд гомдол гаргах эрх, Бусдын хууль бусаар учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлөх эрх, Өөрийн болон гэр бүлийн гишүүд, эцэг эх, үр хүүхдийнхээ эсрэг мэдүүлэг өгөхгүй байх эрх, Өөрийгээ өмгөөлөх, хууль зүйн туслалцаа авах эрх, Нотлох баримтыг шалгуулах эрх, Шударга шүүхээр шүүлгэх эрх, Шүүх ажиллагаанд биеэр оролцох эрх, Шүүхийн шийдвэрийг давж заалдах эрх, Уучлал хүсэх эрх, Шашин шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөө, Улсынхаа нутаг дэвсгэрт чөлөөтэй зорчих эрх, Түр буюу байнга оршин суух газраа сонгох эрх, Гадаад явах, оршин суух, эх орондоо буцаж ирэх эрх